Wat is een AI-systeem volgens de AI Act?
De AI Act hanteert een brede definitie. Een AI-systeem is, kort gezegd, een machinaal systeem dat met een zekere mate van zelfstandigheid werkt en op basis van invoer voorspellingen, aanbevelingen, content of beslissingen genereert die de fysieke of digitale omgeving kunnen beïnvloeden. Het gaat dus niet alleen om geavanceerde modellen: ook eenvoudiger systemen die patronen leren of toepassen kunnen eronder vallen.
Klassieke, volledig handmatig geprogrammeerde software zonder lerend of afleidend vermogen valt er doorgaans buiten. Een simpele rekenregel of een vaste beslisboom die je zelf volledig hebt vastgelegd, is dus geen AI-systeem. Maar de grens is niet altijd scherp, en de definitie is bewust ruim gehouden, juist om te voorkomen dat nieuwe technieken er buiten vallen. Bij twijfel is het verstandiger om een toepassing wél te beoordelen dan haar op voorhand af te schrijven.
Welke toepassingen vallen eronder?
De AI Act geldt voor wie AI op de Europese markt brengt of binnen de EU gebruikt, ongeacht waar de aanbieder gevestigd is. Voor het MKB betekent dat: gebruik je AI in je werk, dan val je in beginsel onder de wet. Voorbeelden die je in de praktijk vaak tegenkomt:
- chatbots en virtuele assistenten op de website;
- generatieve AI voor tekst, beeld of code;
- tools die cv's filteren of kandidaten scoren;
- systemen die kredietwaardigheid of risico beoordelen;
- planning- en voorspellingsmodules.
Er zijn ook uitzonderingen, bijvoorbeeld voor AI die uitsluitend voor militaire doeleinden of voor zuiver persoonlijke, niet-professionele activiteiten wordt gebruikt. Ook AI die enkel voor onderzoek en ontwikkeling wordt ingezet, voordat ze op de markt komt, valt onder een aparte regeling. Voor het MKB blijven die uitzonderingen meestal beperkt: zodra je AI beroepsmatig in je bedrijfsvoering gebruikt, val je in beginsel onder de wet.
De vier risicocategorieën
De AI Act werkt risicogebaseerd. Elke toepassing valt in één van vier categorieën, en die bepaalt hoe streng de eisen zijn.
| Categorie | Kern | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Verboden | Onaanvaardbaar risico (Art. 5) | Social scoring door overheden |
| Hoog risico | Bijlage III of productveiligheid | AI voor werving en selectie |
| Beperkt risico | Transparantieplicht (Art. 50) | Chatbot of generatieve content |
| Minimaal risico | Nauwelijks extra eisen | Spamfilter of aanbevelingen |
De meeste MKB-toepassingen vallen in de categorie beperkt of minimaal. Maar juist omdat de gevolgen zo verschillen, loont het om dit per systeem te bepalen.
Een zelftest in een paar vragen
Wil je snel een eerste indruk? Loop deze zelftest door. Beantwoord de vragen op volgorde; bij de eerste "ja" weet je in welke richting je systeem valt.
- Lijkt het systeem op een verboden praktijk uit Artikel 5, zoals social scoring, ongerichte gezichtsherkenning of emotieherkenning op de werkvloer? Zo ja: het is waarschijnlijk verboden.
- Gebruik je het in een gevoelig domein uit Bijlage III, zoals werk, onderwijs, essentiële diensten of kritieke infrastructuur? Zo ja: het is mogelijk hoog risico.
- Communiceert het direct met mensen of genereert het content (tekst, beeld, audio, video)? Zo ja: er gelden waarschijnlijk transparantieplichten (beperkt risico).
- Geen van bovenstaande? Dan valt het vermoedelijk in de categorie minimaal risico.
Deze zelftest geeft richting, geen zekerheid. De definitieve categorie hangt af van de precieze context en het gebruiksdoel.
Van reikwijdte naar zekerheid
Twijfel hoort bij de AI Act, want de grenzen zijn niet altijd scherp. Daarom is het verstandig om elk systeem gestructureerd te beoordelen in plaats van op gevoel. Leg de uitkomst vast in een AI-register, zodat je later kunt onderbouwen waarom je een systeem in een bepaalde categorie hebt geplaatst.
De gratis risicoscan doet precies dit: hij stelt gerichte vragen en bepaalt de categorie met een onderbouwing per artikel en bijlage. Zo weet je niet alleen óf je onder de AI Act valt, maar ook wat dat concreet voor je betekent. Meer achtergrond lees je in de kennisbank.