Wat vraagt Artikel 4?

Artikel 4 van de EU AI Act verplicht aanbieders én gebruiksverantwoordelijken om te zorgen voor een toereikend niveau van AI-geletterdheid bij hun personeel en andere personen die namens hen met AI-systemen werken. Concreet betekent dit dat die mensen voldoende kennis, vaardigheden en begrip hebben om AI-systemen verantwoord in te zetten, de risico's te herkennen en de mogelijke gevolgen te overzien.

De eis is rolgevoelig: de geletterdheid moet passen bij de technische kennis, ervaring en context van de betrokkene, en bij de systemen die deze gebruikt. Een receptionist die een chatbot bedient heeft een ander niveau nodig dan een HR-manager die met een wervingstool werkt.

Dit geldt al sinds 2 februari 2025

In tegenstelling tot veel andere onderdelen van de wet is dit geen toekomstmuziek. Artikel 4 is sinds 2 februari 2025 van kracht, samen met het verbod op onaanvaardbare praktijken (Art. 5). Wie AI gebruikt en niets aan geletterdheid heeft gedaan, voldoet op dit moment dus niet.

Onderdeel Datum Status
Art. 4 — AI-geletterdheid 2 februari 2025 Van kracht
Art. 5 — verboden praktijken 2 februari 2025 Van kracht
Hoofdstuk V — GPAI-modellen 2 augustus 2025 Van kracht

Een rol-gebaseerde aanpak

Omdat de eis afhangt van wat iemand met AI doet, werk je het best per rol uit. Zo voorkom je dat je iedereen hetzelfde generieke verhaal geeft terwijl de behoeften verschillen.

Rol Focus Voorbeeld van wat ze moeten kunnen
Medewerker Verantwoord dagelijks gebruik Weten welke gegevens je wel/niet in een AI-tool zet
Manager Sturen en beslissen Beoordelen wanneer AI-output betrouwbaar genoeg is
IT Implementatie en beveiliging Systemen veilig configureren en logging inrichten
Compliance Toezicht en vastlegging Verplichtingen bewaken en geletterdheid aantonen

Door eerst te bepalen welke rollen er in je organisatie zijn en welke AI-systemen zij raken, geef je iedereen precies het niveau dat past — niet meer en niet minder.

Hoe maak je het aantoonbaar?

AI-geletterdheid is een staande verplichting: je voldoet er niet eenmalig aan, maar houdt het op peil naarmate je nieuwe tools in gebruik neemt. En net als bij de rest van de AI Act geldt: je moet kunnen laten zien dat je het hebt geregeld. Dat doe je met:

  • Gerichte training per rol, afgestemd op de systemen die mensen gebruiken.
  • Certificaten die vastleggen wie wanneer welke training heeft afgerond.
  • Een actueel overzicht van wie getraind is, zodat je gaten ziet bij nieuwe medewerkers of nieuwe tools.
  • Herhaling, omdat zowel de techniek als de regelgeving verandert.

Mondelinge uitleg tijdens een teamoverleg telt in de praktijk niet als bewijs. Met een leeromgeving die voortgang en certificaten registreert, heb je die onderbouwing wél paraat.

Waarom geletterdheid de basis is

AI-geletterdheid staat niet op zichzelf; het is de basis onder alle andere AI Act-verplichtingen. Wie niet begrijpt hoe een systeem werkt, kan ook geen goed menselijk toezicht houden, geen risico's herkennen en niet beoordelen wanneer transparantie nodig is. Investeren in geletterdheid betaalt zich dus dubbel terug: je voldoet aan Artikel 4 én je legt het fundament onder verantwoord gebruik in de rest van je organisatie.

Praktisch betekent dit dat je geletterdheid niet als een geïsoleerde cursus behandelt, maar koppelt aan je AI-register en je beleid. Wie een nieuw systeem in gebruik neemt, weet dan meteen welke kennis daarbij hoort en wie die kennis nodig heeft.

Onderschat ook de cultuurkant niet. AI-geletterdheid gaat verder dan een afgevinkte cursus: het gaat erom dat mensen zich vrij voelen om vragen te stellen, twijfels te uiten en fouten te melden. Een team dat begrijpt waaróm verantwoord AI-gebruik telt, maakt in de praktijk betere keuzes dan een team dat alleen een verplichte module heeft doorlopen.

Eerste stappen

Wil je weten welke AI je überhaupt gebruikt en wie daarmee werkt? Begin met de gratis risicoscan en bekijk hoe het UMW-platform e-learning, certificaten en voortgang combineert. Verdere achtergrond vind je in de kennisbank.