De meeste verplichtingen uit de EU AI Act draaien om zorgvuldig omgaan met risico's. Maar één categorie kent geen voorwaarden of mitigatie: voor de praktijken in Artikel 5 geldt een keihard verbod. Deze toepassingen worden gezien als een onaanvaardbaar risico voor grondrechten en Europese waarden, en mogen domweg niet worden ingezet. Dit verbod is bovendien al van kracht sinds 2 februari 2025, een van de eerste onderdelen van de wet die in werking trad.

Welke praktijken zijn verboden?

Artikel 5 somt een aantal duidelijk afgebakende praktijken op. De belangrijkste zijn:

  • Manipulatie via onderbewuste technieken die het gedrag van mensen wezenlijk verstoren en schade kunnen veroorzaken.
  • Uitbuiten van kwetsbaarheden door leeftijd, handicap of een specifieke sociaal-economische situatie.
  • Social scoring: mensen beoordelen op basis van gedrag of kenmerken op een manier die tot ongerechtvaardigde of nadelige behandeling leidt.
  • Ongerichte scraping van gezichtsbeelden van internet of camerabeelden om een herkenningsdatabank op te bouwen.
  • Emotieherkenning op de werkvloer of in het onderwijs (behoudens nauwe medische- of veiligheidsuitzonderingen).
  • Biometrische categorisering die gevoelige kenmerken afleidt, zoals ras, politieke of religieuze overtuiging of seksuele geaardheid.
  • Realtime biometrische identificatie op afstand in openbaar toegankelijke ruimten voor rechtshandhaving, met strikte uitzonderingen.

Waarom een totaalverbod?

Bij de andere risiconiveaus geldt: mits je de juiste maatregelen neemt, mag je een systeem inzetten. Bij Artikel 5 is dat anders. De wetgever heeft geoordeeld dat deze praktijken zó indruisen tegen menselijke waardigheid, autonomie en gelijke behandeling dat geen enkele waarborg ze acceptabel maakt. Er is dus geen checklist die je kunt afvinken om ze alsnog toegestaan te krijgen: de enige naleving is niet inzetten.

Wat betekent dit voor het MKB?

De meeste MKB-bedrijven zullen niet bewust met deze praktijken bezig zijn. Toch is het belangrijk er alert op te zijn, want sommige risico's sluipen er ongemerkt in. Denk aan:

  1. Software die de emoties of betrokkenheid van medewerkers meet tijdens werk of trainingen.
  2. Een tool die sollicitanten of klanten een gedragsscore geeft die hen benadeelt.
  3. Een leverancier die zijn product aanprijst met functies die feitelijk onder een verbod vallen.

Het loont dus om bij elke AI-tool, en bij elke nieuwe leverancier, te controleren of er geen verboden functionaliteit in zit. Onze gratis risicoscan signaleert dit soort rode vlaggen vroegtijdig, zodat je niet voor verrassingen komt te staan.

De boetes liegen er niet om

Op verboden praktijken staan de hoogste boetes van de hele verordening: tot € 35 miljoen of 7% van de wereldwijde jaaromzet, afhankelijk van welk bedrag hoger is. Voor het MKB geldt dat het laagste van het bedrag of het percentage wordt toegepast, maar ook dan blijft de inzet fors. Belangrijker nog dan de boete is het signaal: dit zijn praktijken die je sowieso niet wilt inzetten, los van wat de toezichthouder ervan vindt. Ze raken aan het vertrouwen van klanten en medewerkers, en dat herstel je niet met een betaling.

Wil je begrijpen hoe dit verbod past in het grotere geheel van de AI Act, lees dan verder over waarom de AI Act er is. Dit artikel is bedoeld als voorlichting en niet als juridisch advies; twijfel je of een concrete toepassing onder Artikel 5 valt, laat dat dan juridisch toetsen.